🔵Τελικά πονούν τα ψάρια;
🔵💧🔵💧💧🔵💧🔵
Τα τελευταία χρόνια, η επιστημονική κοινότητα έχει επικεντρωθεί όλο και περισσότερο στην έρευνα που εξετάζει την ευημερία των ψαριών.
Σύμφωνα με τον (Ashley, 2007), ένας ορισμός της ευημερίας δεν βασίζεται μόνο στη σωματική υγεία αλλά και στην έλλειψη ψυχικής οδύνης. Επομένως, η έννοια της ευημερίας είναι ευρύτερη από την απλή έννοια της «ευεξίας», που αναφέρεται περισσότερο στη σωματική υγεία και στην αποφυγή παρατεταμένου στρες.
Το άγχος μπορεί να οριστεί ως μια κατάσταση κατά την οποία η ομοιόσταση, δηλαδή η δυναμική ισορροπία του ζωικού οργανισμού, διαταράσσεται από εγγενή ή εξωγενή ερεθίσματα, που συνήθως ονομάζονται στρεσογόνοι παράγοντες.
Η απόκριση στο στρες είναι μια προσαρμοστική λειτουργία και δεν σημαίνει απαραίτητα ταλαιπωρία ή κακή ευημερία (Ashley, 2007).
Για να διασφαλιστεί η καλή διαβίωση των ψαριών που στεγάζονται, είναι απαραίτητο να υπάρχουν καλοί δείκτες που θα πρέπει να είναι άμεσα και αξιόπιστα αναγνωρίσιμοι και ελάχιστα επεμβατικοί.
Οι δείκτες ευημερίας θα πρέπει να περιλαμβάνουν διαφορετικές πτυχές που σχετίζονται με τη συμπεριφορά και τη φυσιολογική απόδοση των αιχμαλώτων ατόμων.
Οι φυσικοί δείκτες για την καλή διαβίωση των ψαριών περιλαμβάνουν το χρώμα των ματιών και του δέρματος και τις αλλαγές (με σκουρόχρωμα που συνήθως συνδέονται με ασθένεια), μορφολογικές αλλοιώσεις (όπως δαγκωμένα πτερύγια), απροθυμία να κινηθούν, αλλοιωμένη στάση σώματος, παραγωγή βλέννας και συχνότητα κραδασμών.
🔵Οι συμπεριφορές που γενικά συνιστώνται στην τρέχουσα βιβλιογραφία για την αξιολόγηση της ευημερίας των ψαριών στην έρευνα και την υδατοκαλλιέργεια λαμβάνουν υπόψη τις ακόλουθες κύριες κατηγορίες:
💧(1) χρήση χώρου, επιλογή οικοτόπου και δομική πολυπλοκότητα του περιβάλλοντος εκτροφής.
💧(2) συμπεριφορά αναζήτησης τροφής και τροποποιημένη κατανάλωση τροφίμων.
💧(3) επιθετικότητα προς τους ομοειδείς, ειδικά σε σχέση με την πυκνότητα των ζώων και
💧(4) χωροχρονικά μοτίβα συμπεριφοράς, αλλαγές στη χρήση της στήλης του νερού, δραστηριότητα κολύμβησης (μεταβολή ταχύτητας και κατεύθυνσης), ρύπανση για να ξεφύγουν από τα αρπακτικά και διαταραχή του κιρκάδιου ρυθμού (δηλαδή αυξημένη δραστηριότητα όταν τα ζώα πρέπει να είναι ανενεργά).
🔵Μελέτες στα μαλάκια και στα καρκινοειδή.
Είναι γενικά αποδεκτό ότι τα σπονδυλωτά ζώα βιώνουν πόνο. Ωστόσο, υπάρχουν επί του παρόντος αδιαμφισβήτητα στοιχεία ότι η συναισθηματική συνιστώσα του πόνου εμφανίζεται σε οποιοδήποτε ασπόνδυλο.
O (Crook, 2021) έδειξε ότι τα χταπόδια, τα πιο νευρολογικά πολύπλοκα ασπόνδυλα, παρουσιάζουν γνωστικές και αυθόρμητες συμπεριφορές ενδεικτικές της συναισθηματικής εμπειρίας του πόνου.
Σε δοκιμές προτίμησης συνδεδεμένης θέσης, τα χταπόδια απέφευγαν περιστάσεις στις οποίες βίωσαν πόνο, προτιμούσαν μια τοποθεσία στην οποία βίωσαν ανακούφιση από τον πόνο και δεν έδειξαν καμία συνδεδεμένη προτίμηση στην απουσία πόνου.
🔵Τα κεφαλόποδα είναι τα πιο νευρικά και συμπεριφορικά πολύπλοκα ασπόνδυλα, με εγκεφάλους που ανταγωνίζονται ορισμένων σπονδυλωτών σε μέγεθος και πολυπλοκότητα.
Αυτό έχει ενθαρρύνει την άποψη ότι τα κεφαλόποδα, ιδιαίτερα τα χταπόδια, μπορεί να βιώνουν πόνο παρόμοιο με τα σπονδυλωτά όταν τραυματίζονται.
Ωστόσο, δεν είναι γνωστό αν τα χταπόδια διαθέτουν αισθητήρες ή αν οι σωματικοί αισθητηριακοί νευρώνες τους παρουσιάζουν ευαισθητοποίηση μετά τον τραυματισμό.
Για να προστατεύσουν τα μαλακά τους σώματα, τα περισσότερα μαλάκια παράγουν ένα σκληρό κέλυφος, αλλά πολλά δεν έχουν κέλυφος ή αρκετό κέλυφος για επαρκή προστασία και πρέπει να βασίζονται σε άλλες άμυνες.
Από τις επτά υπάρχουσες ταξινομικές τάξεις των μαλακίων, μόνο δύο έχουν μελετηθεί εκτενώς από τους επιστήμονες της συμπεριφοράς και τους νευροβιολόγους:
τα γαστρόποδα και τα κεφαλόποδα τα οποία περιλαμβάνουν πολλά είδη που διαθέτουν ελάχιστο ή καθόλου κέλυφος.
🔵Τα γαστρόποδα αντιπροσωπεύουν το 80% των ειδών των μαλακίων και καταλαμβάνουν ένα τεράστιο φάσμα θαλάσσιων, γλυκού νερού και χερσαίων οικοτόπων.
Μέσα στα μαλάκια, μόνο τα κολεοειδή κεφαλόποδα (χταπόδι, σουπιά και καλαμάρι) έχουν πιο πολύπλοκα νευρικά συστήματα και συμπεριφορές.
🔵Τα καλαμάρια (Doryteuthis) μπορούν να παρουσιάσουν ευαισθητοποίηση μετά από τραυματισμό που προκλήθηκε.
Οι συμπεριφορικές αντιδράσεις σε επιβλαβή ερεθίσματα περιγράφηκαν για πρώτη φορά συστηματικά για το καλαμάρι Doryteuthis pealeii.
Μικρός τραυματισμός που προκλήθηκε από ακρωτηριασμό του περιφερικού τρίτου σε έναν από τους 10 βραχίονες ενός μη αναισθητοποιημένου καλαμαριού
προκάλεσε αμέσως εκτόξευση και απελευθέρωση μελανιού, ακολουθούμενο από καθίζηση του σώματος στο υπόστρωμα.
Τα καλαμάρια είναι ιδιαίτερα οπτικά είδη και ο τραυματισμός στο πλοκάμι παρήγαγε μακροχρόνια ευαισθητοποίηση (υπερευαισθησία) σε οπτικά ερεθίσματα (Crook et al., 2011). Το καλαμάρι που είχε υποστεί τραυματισμό ήταν πιο πιθανό να ενταχθεί σε σμήνος άλλων καλαμάριων μετά από έκθεση σε κάποιο αρπακτικό.
Λίγες μελέτες με καρκινοειδή έχουν εξετάσει τις ευαισθητοποιητικές επιδράσεις της επιβλαβούς διέγερσης που παραμένουν για ώρες, ημέρες ή περισσότερο.
Μια πρώιμη μελέτη έδειξε ότι ο ακρωτηριασμός και των δύο νυχιών των καραβίδων ευαισθητοποίησε τη συμπεριφορά διαφυγής με την αναστροφή της ουράς που προκλήθηκε από τακτικούς ή οπτικούς ερεθισμούς για τουλάχιστον αρκετές ημέρες (Walters, 2018).
Η μακροχρόνια ευαισθητοποίηση του πόνου που προκαλείται από το αποτρεπτικό σοκ έχει εμπλακεί σε καβούρια ερημιτών που, 24 ώρες μετά το σοκ στο κέλυφός τους, πλησίασαν και κατέλαβαν νέα κελύφη πιο γρήγορα από ό,τι τα καβούρια που δεν είχαν υποστεί σοκ προηγουμένως (Appel and Elwood, 2009).
Ευαισθητοποίηση που διήρκεσε ώρες βρέθηκε για την απόκριση αναστροφής της ουράς με τη μεσολάβηση πλευρικών ινών της καραβίδας μετά από επαναλαμβανόμενο ηλεκτροπληξία.
🔵Διαφωνία για την παρουσία του πόνου στα ψάρια.
Ενώ ορισμένοι συγγραφείς υποστηρίζουν ότι η έλλειψη εξειδικευμένων εγκεφαλικών δομών, όπως ο νεοφλοιός, εμποδίζει τα ψάρια να αισθάνονται πόνο, μια σειρά πρόσφατων μελετών έχουν απομυθοποιήσει αυτή την άποψη, επισημαίνοντας ότι τα τελεόστεα ψάρια είναι σε θέση να ανιχνεύσουν και να ανταποκριθούν σε επιβλαβή ερεθίσματα διαφορετικών αισθητηριακών μορφών.
Οι εν λόγω μελέτες έχουν δείξει ότι τα ψάρια έχουν αισθητήρες με παρόμοια χαρακτηριστικά με τους αισθητήρες των θηλαστικών, οι οποίοι είναι ικανοί να ανιχνεύουν δυνητικά οδυνηρά ερεθίσματα.
Επιπλέον, διάφορα είδη ψαριών, όπως το piauçu (Leporinus macrocephalus), η τιλαπία (Oreochro misnilocus) και η ιριδίζουσα πέστροφα (Onchorhynchus mykiss), τα οποία είναι είδη που χρησιμοποιούνται συνήθως σε ιχθυοτροφεία, έχουν δείξει αλλαγές στη
συμπεριφορά και στη φυσιολογία ως απάντηση στην εφαρμογή επιβλαβών ερεθισμάτων διαφορετικής φύσης.
Αυτές οι αντιδράσεις υποδεικνύουν την πιθανότητα της αντίληψης αυτών των ερεθισμάτων ως αποστροφικών και οδυνηρών.
🔵Συμπεράσματα
Συνοψίζοντας, οι έρευνες υποδεικνύουν ότι τα ζώα για να επιβιώσουν, πρέπει να αποφεύγουν τραυματισμούς και να έχουν τη δυνατότητα να αντιλαμβάνονται δυνητικά επικίνδυνα ερεθίσματα μέσω των μηχανισμών πόνου.
Μολονότι η εμφάνιση πόνου στα ψάρια αποτελεί αμφιλεγόμενο ζήτημα στην επιστημονική κοινότητα πρόσφατες μελέτες έχουν ερευνήσει τις συμπεριφορικές και φυσιολογικές αλλαγές των ψαριών μετά από πρόκληση οδυνηρών ερεθισμάτων.
Επομένως, υπάρχουν αρκετά επιστημονικά στοιχεία που υποστηρίζουν την υψηλή πιθανότητα ότι τα ψάρια αισθάνονται πόνο, και οι αλλαγές συμπεριφοράς που σχετίζονται με τον πόνο διατηρούνται στα σπονδυλωτά.
Όσον αφορά τα ασπόνδυλα έχουν γίνει λιγότερες μελέτες για να αποδείξουν την εμφάνιση του πόνου.
Οι έρευνες έχουν επικεντρωθεί κυρίως στις συμπεριφορές που υποδηλώνουν τη συναισθηματική εμπειρία του πόνου στο χταπόδι, από τα πιο νευρολογικά πολύπλοκα ασπόνδυλα, και στο καλαμάρι..
Φωτεινη Αθανασοπουλου
Ομότιμη Καθηγήτρια ιχθυολογιας και ιχθυοπαθολογίας της Κτηνιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας.
Νέμεσις – Πανελλήνια Ομοσπονδία για το περιβάλλον, τα ζώα, το κυνήγι.
🔵ΚΟΙΝΟΠΟΙΟΥΜΕ